Lazar Ristovski

Duhovna struktura glumca, kao bez sumnje velikog čoveka (ako je reč o velikom glumcu), primarno je skup darovitosti. Kako je već rečeno na jednom mestu, Božanstvo u svojoj svemoći najčešće daje mogućnost da se „jednom dođe na red“, kod ređih više puta. Ako se radi o jednom daru, onda glumac biva autentičan i Alter ego njegove jedinstvenosti je upravo ta misija. Kod ovih dakle velikih u duhovnom smislu, Božanstvo po svojoj volji, bezmernoj dobroti i duhovnoj superiornosti, opredeljuje i usađuje meru darova katkad i najvišeg reda. Ovo poslednje Božanstvo čuva najčešće samo za sebe (iako su po tendenciji ljudi, kao njegovo podobije a priori predestinirani na uzvišeni epitet), a ljudi uobičajeno teško poimaju da su oni ni krivi ni dužni za svoju samo od Boga određenu meru i duhovnu razmeru.
  Ako se radi o glumačko Božjem daru u višem stepenu, onda uočavamo briljantnu memoriju, neobičnu emocionalnost, estetsku ekskluzivnost, ali retko koherentnu skladnost u istom stepenu odrednica. Tako možemo razlikovati (u opštem smislu)  briljantne naučnike dijalektičke logičke snage, potom umetnike višeg stupnja u kojih je primarna emocionalna intelektualnost kao suštinska dimenzija. Kod glumaca uočavamo i lepotu kao harmonični oblik geometrijskog i arhitektonskog saglasja, spoj euklidovske i diskretne geometričnosti i u fizičkom a otud i u duhovnom smislu.
Ima glumaca koji su ostavili pečat velikog duha upravo i samo u glumačkoj ekspresiji, ređi je slučaj onih u kojih se afinitet i senzibilnost ne samo intelektualne radoznalosti nego i nužnost introspektivnih dubina „morala manifestovati“ i u graničnim oblastima svoga osnovnog duhovnog usmerenja. Uostalom gotovo svi su muzikalni, a mnogi i u visokom stepenu. Neki su pesnici u pravom značenju, a katkad se desi i izuzetna pripovedačka moć i od glumaca najvišeg stepena. Najmanji broj njih što je naizgled kontraverzno, ali može biti i prirodno se „usuđuje“ da svoj veliki glumački dar usmeri i u kompozicionu duhovnost kreiranja orkestra sopstvenog osnovnog poziva, da u jednom momentu u kakvom trenu inspirativnosti ili sa kojih drugih motivacionih razloga verovatno posle mukotrpnih rastrzaja i duhovnih autokogitacija i košmara krenu u režisersku, dakle filozofsku kreaciju tog fenomena našega doba filmske poetike. Još ređe usmeravaju svoj velilčanstveni duh glumačkog ekskluziviteta i na spisateljstvo, te scenografiju i ono što je više nego logistika i ekvilibrijum samom duhovnom smislu glumačke poetike producentskoj dimenziji intelektualnog produkovanja.
Sve navedeno u teorijskoj postavci, i onom prvom apstraktno filozofsko umetničkom aspektu, ali i u ovom drugom, dakle bližem samom smislu i pojmu glumačke misije  može se jedinstveno vezati za jedno uistinu čudesno ime. Dakle reč je o Lazaru Ristovskom (u našoj velikoj duhovnoj vertikali glumišta).

Lazar Ristovski je, rekli bismo rođeni glumac. To ne pokazuje samo formalna činjenica da je imao neverovatnih preko 4000 nastupa u svim oblicima i žanrovima filmske poetike. To primarno pokazuje činjenica da je sa istom duhovnom snagom blistavom imresivnošću i samosvojnom autentičnošću igrao i čudesne antinomije Hamleta i neverovatne, gotovo ingeniozne vratolomije duha i Gombroviča i Aleksandra Popovića i nenadmašnog Dušana Kovačevića. Kao uostalom i prvoga u svojoj od genijalnih vrsti u Molijerovim neverovatno žovijalnim kandidorskim ekspresijama. Naravno Ristovski je duh one fomracije koja upada u misaono tkivo kako gorostasa iz Jasne poljane tako i najvećeg od najvećih Dostojevskog, tako i onih mračnih a velikih i Strinberga i Ibzena.
Nema teorijske pretpostavke koja bi mogla da ukaže na bilo koji misaoni sistem veličanstvenog spisateljskog duha koji Ristovski ne bi izneo na voluminozno ekskluzivan i eutentično introspektivno psihološki sugestivan način i izražajni oblik.
Ono što isto tako gotovo i tzv. empirijska inteligencija može da zapazi to je ne samo neverovatna gotovo neshvatljiva glumačka energija Lazara Ristovskog, tu kao da je neprestan roj ideja i bujica nesputanih duhovnih potresa takvog tipa i karaktera da prosto mora da se izlije na površinu. Da jednom rečju a u obliku koji izgleda gotovo volšebno jednostavan i uvek gotovo kao mladalački polet i erotski zanos izrazi nesvakidašnji temperament i uvek jednu rekli bismo optimističnu prirodu u volterovskom značenju.
Iako ima i onih više nego moćnih psihodramskih, serioznih i naizgled gotovo depresivno nihilističnih pa i morbidno koaplekstičnih izliva u izražajnim oblicima Lazarevih bisernih rola ipak se čini da dominiraju one koje su deo njegovog, rekli bismo koleričnog, humanog i altruističkog i gena i antropološkog misionarstva.
Lazar Ristovski je i od glumaca koji su osim vanredne intelektualnosti kako u memorijskom, tako u emocionalnom značenju i u estetskom, dakle fiziognomičkom obliku impresivnog nivoa dopadljivosti. Taj upečatljivi geometrijski izraz fiziognomije ne samo da je koherentan u estetskom ztnačenju i obličju nego je u isto vreme i empirijska simbolika unutrešnjeg balansa jedne autentično rekli bismo hrišćanske harmoničnosti. Jednom rečju Lazar Ristovski je lep u meri svoje dobrote taman koliko je u skladu njegova duhovna fizionomija sa ekspresivnom facijalnom fiziognomijom i sveukupnim pokretima duha.
Ovom, dakle nezaslućenom, tek od Boga datom, nivou i stepenu Lazar je „pridodao“ i tzv. intelektualnu gestu, grandioznu retoričku moć i impresivnu gotovo  poetsku naraciju. Tu su već, iako delovi čarobnih talenata i onih koji su kod autentično umnog kontemplativnog modeliranja, tegnologije epostemiološkog pozorišnog i filmskog intelektualizma, ali bogme i prirodne intuitivnosti i instinktivnosti upliva u prostor vremensku kategorijalnost.
Glumac, naime osim što mora biti obdaren u svojstvima gore opisanim mora vladati scenom poput onog primarnog prevashodnika u čudesnom carstvu „životinjske hijerarhije“ mora svojom duhovnom palicom poimati prostor i vreme a harizmatičnošću autosugestije povezivati niti svih sabesednika i sagovornika u jednom te istom momentu životnog dramatičnog ili adijaforičnog toka života.
Iz ovih svojstava, dakle naglašenih u gornjoj postavici, nužno su proistekle dve nove, svakako duhovno istovetne ali pomalo i specifične duhovno intelektualne usmerenosti Lazara Ristovskog.
Jedna je razume se sporedna sa visokoumetničkog stanovišta ali nužna i zarad one njegove osnovne glumačke misije i ove druge u koju se po logici neumitnosti uputio veličanstveno moćni duh ovog titana energije i kolosa glumačke intelektualnosti.
Reč je dakle o dvema te istim duhovnim dimenzijama tvoraštva i stvaralaštva Lazara Ristovskog. Jedna je spisateljska, a druga režiserska.
Naime, u galeriji sveukupne galaksije duhovnosti nesporazum je oko primata ingenioznih formacija. No, svakako je validno da spisatelji romansijeri, zajedno sa pesnicima predstavljaju tron galaksije Halikonovog brega muza. Čovek poput Lazara Ristovskog, tako moćna i blistava glumačka refleksija i ekspresija, nije se mogla odupreti treperenjima kako svijim čulnih nivoa setilosti tako i više svojim duhovno transcendentnih zahvatima u smisao i besmisao. To ga i navelo na put najteži, na bezdan i vrh romanesknog duhovnog uzleta. Da bi opstao kao veliki glumac morao je postati i autentični romanopisac. Latio se najtežem od ljudskih poslova i naravno takav kakav je biše nego moćno i po sadržaju i po dubini gotovo nadskačući nivo svog voluminoznog glumačkog duha izrazio se u briljantnoj i refleksivnoj romanesknoj formi.
Prirodan tok, sve stvari golemog duha, onog koji se nikada ne moće zaustaviti, koji traži samo najviše svodove olimpijskog znanja i mudrosti upustio se i u kompoziciono duhovno tkanje upravo sopstvenog osnovnog poziva. Jednom rečju, u režiju; postao je i režiser.
Tzv. kinematografska kritika slabo razume ili zaobilazi smisao i duhovnu visinu režiserskog intelektualnog nivoa.
Ukoliko jedan ingeniozni Kusturtica, a pre njega Saša Petrović ne bi bili filozofi a priori, mislioci profetskih vizija, te vizualisti tzv. kinematografskog tj. fotografskog intelektualizma (Tesline vizuelizacije), a osim toga briljantne kulturološke i enciklopedijske prirode ne bi dosegli tron režiserskog olimpizma. Naravno tu su još i darovi tzv. kompozicionog tkanja scenografije, simboličko značenjskih struktura, geometrijskog uvida u prostor i vreme, tehnologosnu veštinu u kolokvijalno filmskom značenju itd, no ovi su samo dodatak onom prvom sloju autentično filozofsko poetskog smisla duhovništva i režiserske ingenioznosti.
Lazar Ristovski, kao glumac bez presedana, te transcendentni poimalac sveukupnog sveta života uopšte, te pozorišta i filma posebno, gotovo je po moralnj nužnosti ( uz punu svest o gornjem pojmu smisla režije) svoj lelujavi i metafizički duh mogao i morao usmeriti na taj  veličanstveni duhovni posao i misiju na režiserstvo.
Režiser, koji je po osnovnoj cokaciji glumac a po senzibilitetu umetnik u najširem značenju svakako je više nego moćna kategorijalna duhovnost implicirana fascinantnoj režiserskoj delatnosti.
Ukoliko se Lazar Ristovski posve posveti režiserskom pozivu pisac redaka gotovo profetski sagleda da će ostvariti ne samo najveća dela velelepnog srpskog duhovnog režiserstva, nego i ona koja će osvežiti uspavani svet tzv. holivudske a verovatno i jedinstvene zapadno učmale režiserske simplifikacije.

Svetislav M Jarić